Auteur: Alice van de Beek

In Indonesië koop ik kip bij een kippenslachter. Ik bestel de kip en hij wordt ter plekke geslacht. De slachter vraagt mij in hoeveel stukken ik de kip verdeeld wil hebben. En vervolgens hakt hij de kip in zoveel stukken.

In Nederland wordt kip vaker per deel verkocht: een kilo vleugels, een kilo poten of drumsticks. Voor dit recept maakt het niet veel uit welke stukken vlees je gebruikt, maar mix gerust verschillende delen.

Dit gerecht is niet scherp!

• 1 kilo kippenstukken van biologische of scharrelkip
• 2 blaadjes laurier
• 3 blaadjes daun jeruk ( citroenblad)
• 2 stegels sereh (citroengras)
• 1 blik santen (kokosmelk)
• 3 sjalotten fijngesneden
• 4 knoflookteentjes fijn gesneden of geperst
• 3 cm kurkuma wortel of 1 – 2  theelepels kurkuma poeder
• 2 cm gember geraspt
• 1 theelepel laos
• 1 theelepel korianderzaad
• 1 snufje nootmuskaat
• 3 kemirinoten even geroosterd in een droge koekenpan
• ½ blokje kippenbouillon
• 2 theelepels suiker
• 1 theelepel zout
• witte peper
• zonnebloemolie

Kook de kippenstukken in water, maar niet te lang.

Wrijf de sjalotjes, knoflookteentjes, kurkuma, gember, laos, korianderzaad, nootmuskaat en de kemirinoten fijn in een vijzel of gebruik een blender.

Voeg dan de santen toe.

Voeg het bouillonblokje, suiker en witte peper toe en laat het geheel pruttelen tot de kip gaar is.

Proef hoeveel zout erbij moet.

Eet smakelijk!

TIP
Maak gelijk twee porties klaar en vries een deel in.
Dat is één keer werk, twee keer genieten.

Maak je eigen schoonmaakmiddel!

Twee jaar geleden ben ik gestuit op een geweldige oplossing voor afval veroorzaakt door fruitschillen: maak er Eco Enzym van.

Een enzym heeft onder andere als eigenschap dat ze vuil dat in water onoplosbaar is, afbreekt in kleinere moleculen. Dit maakt ze tot een perfect reinigingsmiddel. Er zijn veel “enzymreinigers / detergentia” die commercieel op de markt worden verkocht. Maar je kunt het ook zelf maken. Het is goedkoop en gemakkelijk te maken én het is een effectief reinigingsmiddel. Het beste van alles is dat het milieuvriendelijk is.

Fruitschillen tussen het afval veroorzaken veel broeikasgassen. Broeikasgas is een van de oorzaken van de opwarming van de aarde. Als fruitafval uit het huisvuil gehaald kan worden, voordat het op de afvalberg terecht komt, is er veel gewonnen. De stank van afvalbergen vermindert, er komen minder vervuilende gassen vrij en de afvalberg groeit minder snel. Uit onderzoek is bijvoorbeeld gebleken dat in Indonesië meer dan de helft van het afval uit voedselresten bestaat. Fruitafval eruit filteren is dus al een hele grote stap in de goede richting. In Nederland komen fruitschillen in de compostbak terecht of in de groene container. Maar ook in Nederland kan het helpen om fruitschillen te verwerken tot Eco Enzyme.

Hoe maak je Eco Enzyme van fruit?

1. Neem een plastic emmer met deksel.
2. Vul de emmer met 10 delen water, bijvoorbeeld 10 liter.
3. Voeg 1deel bruine suiker of melasse toe aan het water, in dit voorbeeld 1 liter.
4. Roer goed door.
5. Vul de emmer vervolgens met 3 delen fruitschillen. In dit voorbeeld: 3 liter/kilo.
   
   Je hebt waarschijnlijk niet in een keer drie kilo aan fruitschillen als afval. Je kunt ook steeds een beetje fruitschillen toevoegen aan de emmer met suikerwater. Weeg dan iedere keer je fruitschillen en houdt het gewicht bij. Stop met het toevoegen van schillen als je de 3 kilo hebt bereikt.
   
   Je kunt allerlei verschillende fruitschillen gebruiken. Hele dikke schillen zoals van watermeloen zijn minder geschikt. Maar hoe meer soorten fruitschillen, hoe beter je Eco Enzyme.
   
   
6. Nu laat je de emmer 3 tot 6 maanden staan.
   In Indonesië is de eco enzyme na zo’n drie maanden klaar. In Nederland zou dat met deze hete zomers ook moeten kunnen tegenwoordig, maar in een koeler klimaat heeft het gistingsproces langere tijd nodig.
   Boven op het water vormen zich mooie witte netwerken van schimmels. Je mag het water af en toe best doorroeren. De fruitschillen blijven vaak boven drijven. Die kun je tijdens het roeren een beetje naar beneden duwen. In het begin zie je gist belletjes verschijnen. Later neemt die gistwerking af. Als je het laatste beetje fruitschillen erbij gedaan hebt, laat je de emmer dus 3-6 maanden staan. Je hoeft er niet echt meer naar om te kijken.
   
   
7. De fruitschillen verteren niet, dus na de 3-6 maanden zeef je de hele inhoud van de emmer. Ikzelf gebruik een grote keukenzeef waar ik een theedoek in leg. De overgebleven fruitschillen kun je laten drogen en ergens in je tuin begraven. Het Eco Enzyme giet je over in lege flessen.

Wat kun je er mee?

Eco Enzyme vervangt bijna al je schoonmaakmiddelen.

• Gebruik het als allesreiniger in de douche en wc.
• Dweil de vloer er mee.
• Ontstop je gootsteen.
• Reinig je kookplaat.

• Gebruik het bij muggenbeten om de jeuk te verzachten.

• Was je groenten en fruit met Eco Enzyme.

• Je kunt jezelf ermee wassen – ik heb dat nog niet gedaan.

• Je kunt je was ermee doen – heb ik ook nog niet gedaan.

• Gebruik het als vloeibare mest voor bij je planten.

• En volgens een collega van Kees kun je een fles naast je kussen leggen als je ’s nachts niet kunt slapen. Het helpt zegt ze – maar ik heb ook dat nog niet geprobeerd 😊

Houd jij van lijstjes? Een rij met dingen die je moet of wilt doen? En waarbij je af kunt strepen wat al gedaan is? Het helpt mij vaak om allerlei ideeën of gedachten uit mijn hoofd op papier te krijgen. Het overzicht helpt me om een begin te maken en steeds een stapje verder te komen.

Op het gebied van duurzaamheid bestaan ook lijstjes. Een daarvan is de duurzame bucketlist. Op deze lijst staan allemaal tips en ideeën voor een duurzamer leven. De dingen die je kunt doen om beter voor de schepping te zorgen staan gegroepeerd per categorie. Zo kun je kiezen met welke categorie je het eerst aan de slag wil gaan. Of je kunt van een aantal categorieën de bovenste tips nemen. En dan lekker wegstrepen wat je al gedaan hebt. Of waarmee je je gedrag verduurzaamd hebt. De makers van de Duurzame Bucketlist geven als tip om samen met anderen aan de slag te gaan. Want in je eentje je gedrag veranderen is best lastig. Door samen de uitdaging aan te gaan stimuleer je elkaar.

Ik deel hierbij de link van de website van Micha Nederland. Micha Nederland was de eerste organisatie die mij bewust heeft gemaakt van zorg voor Gods schepping.

Vraag de bucketlist via deze pagina aan. Na het opgeven van je email adres ontvang je de list in je inbox. De website zelf geeft ook al veel tips.

De tweede website die ik graag deel is van A Rocha Nederland. Op dit moment heb ik regelmatig contact met mensen van A Rocha International. Zij zijn in verschillende landen actief voor natuurbehoud en duurzaam leven.

Op de website vind je nog meer manieren om zelf bij te dragen aan natuurbehoud.

Tempeh is een goede vleesvervanger. Bijna altijd wordt tempeh gefrituurd, ook als het daarna in een gerecht gebruikt wordt. Zie hiervoor het recept voor tempeh kering. Ik vind dat jammer, want zo krijg je meer olie binnen dan je eigenlijk wilt. Daarom probeerde ik uit of je tempeh ook in de oven kunt grillen met alleen een klein laagje (olijf)olie. En dat lukt. Daarom hierbij een recept met gegrilde tempeh.

Strooi er peper overheen. Plaats de bakplaat in een hete oven. Het duurt best even voor de tempeh drooggebakken is. Het is de bedoeling dat de plakjes knapperig worden.

Je kunt dit gerecht als bijgerecht eten bij een rijsttafel. Of eet het zo als lunch.

Je kunt het ook gebruiken als basis voor een macaroni schotel. Neem dan tijm en basilicum om de tempeh met aubergine te kruiden. Gebruik ook meer tomaten en roer de tempeh, aubergine en tomaten door gare macaroni. Bestrooi met kaas en zet nog even terug in de oven. Ik heb het ook gemengd met bruine bonen. Ook dan neem ik extra tomaten en een beetje gula merah, bruine suiker.

Zeven jaar geleden las ik een artikel in het Nederlands Dagblad over een eerlijke verdeling van voedsel. Een groep van 36 wetenschappers vanuit verschillende richtingen had onderzoek gedaan naar hoe de wereld gezond en duurzaam gevoed kan worden. Hun uitkomsten werden gepubliceerd in The Lancet.

Ik was me altijd erg bewust van de ongelijkheid van voedselverdeling in de wereld. Ik vroeg me vaak af wat ik kon doen aan de armoede in de wereld terwijl ik zelf zoveel keuze had elke dag.

De onderzoekers vroegen zich af hoe een gezond dieet voor iedereen geleverd kan worden als je de bevolkingsgroei, de verandering van ecosystemen en de culturele omstandigheden meerekent.

Ik vond de uitkomst heel interessant en hoopvol. Met de tot dan toe actuele gegevens berekenden de wetenschappers dat het mogelijk is om met aanpassingen in ons dieet de hele wereld te voeden. Ze kwamen met een aanbeveling voor hoe tien miljard mensen in 2025 gevoed zouden kunnen worden.

De krant publiceerde er een mooi schema bij; zoveel van elk product kun je elke dag eten voor een eerlijke voedsel verdeling. Omdat ik nogal activistisch kan zijn hebben we het als gezin een hele week uitgeprobeerd. En dat was een leuke uitdaging.

Alle in het schema genoemde aantallen gaan over dagelijkse hoeveelheden. Ik rekende voor het gemak een aantal producten om naar wekelijkse hoeveelheden. En zo kwam ik uit op een eenvoudig schema voor een week:

14 x 7	=	98	gram rood vlees per week
29 x 7	=	203	gram kip per week
13 x 7	=	91	gram ei per week = ongeveer twee eieren
28 x 7	=	196	gram vis per week

Dat betekent voor Nederlandse eetgewoonten: een keer per week vlees, twee keer per week kip, twee keer per week een ei en twee keer per week vis bij de warme maaltijd.

Ik vond zelf de hoeveelheid zuivel het lastigs: 250 gram per dag. Dat betekent een klein schaaltje yoghurt als ontbijt als je daarnaast ook nog melk in de koffie wil en een plakje kaas op brood. Maar het was erg goed om me bewust te worden van de overvloed waarin we altijd leven. Een beetje minder is eerlijker en tegelijk gezonder.

Bruiloftseten

Van dichtbij mochten we een bruiloft meemaken. En dus ook de voorbereidingen in de keuken. Ik ben helaas vergeten daarvan foto’s te maken. Maar het recept van de ikan bakar heb ik mee gekregen. Ikan bakar is gegrilde vis. We eten dat geregeld in Makassar als er een feestje is.

Een grote witte vis wordt in zijn geheel boven een vuurtje gegrild. Bij gebrek aan een barbecue of open vuurtje hebben we de vis voor de bruiloft in de oven gegrild. Ik heb een opzetoven van aluminium die ik op het gasfornuis zet. De temperatuur regel ik door het vuur hoger of lager te zetten. Dat is dus niet zo nauwkeurig. Maar tot nu toe heb ik allerlei gerechten in die oven klaargemaakt en zelfs brood gebakken. Ik moet alleen wat vaker de gerechten in de gaten houden of het bakken niet te snel of te langzaam gaat.

Maar goed, dit betekent dat je met iedere oven dit gerecht kan maken. Of als het mooi weer wordt rechtstreeks op de barbecue.

Ingrediënten

– een grote witte hele vis

Voor de marinade
– oestersaus
– ketjap manis
– limoensap
– zout
– witte peper

Voor de saus
– lente-uitjes in ringetjes
– tomaat in kleine blokjes
– eventueel een rode peper in kleine ringen

Bereiding

Was de vis goed. Snijd de vis aan beide kanten een paar keer schuin in.

Meng de ingrediënten voor de marinade. Doe dit een beetje op gevoel en bepaal zelf hoeveel zout en peper je wilt gebruiken. Je kunt eventueel ook stukjes rode peper toevoegen. Strijk de vis met een kwast in met de marinade. Laat de marinade even intrekken.

Gril de vis op een rooster in de oven op een hoge stand. Hoe dikker de vis, hoe langer hij nodig heeft om gaar te worden. Keer de vis als de onderste helft goed gaar is. Strijk eventueel nog wat marinade op de kant die nu boven ligt.

Er zal marinade van de vis lekken. Je kunt een met bakpapier beklede bakplaat onder in de oven leggen om je oven schoon te houden.

Maak intussen de saus voor op de vis. Je kunt kiezen of je de ingrediënten even opbakt met een beetje olie, of dat je de ingrediënten gewoon met elkaar mengt en op de gegrilde vis strooit als een salsa.

Eet smakelijk.

Ps. De foto komt van internet, maar zo zag het eindresultaat er ongeveer uit 😉

(Zoet-zure garnalen)

Ingrediënten voor een gezond en gevuld garnalengerecht:

Gepelde en schoongemaakte garnalen; dit kunnen grote of kleine garnalen zijn
1 grote wortel in dunne plakjes
½ groene paprika in blokjes en/of 1 handvol boontjes in schuine stukjes
½ rode paprika in blokjes
4-6 tomaten in parten
4 schijven ananas in stukje uit blik of neem eens een verse ananas, neem dan een kwart tot een halve ananas
paar bosuitjes in ringen
1 ui in grove stukken gesneden
stuk verse gember fijngesneden of geraspt
2 tenen knoflook fijngesneden of geperst
1 rode peper in ringen af smalle stroken
zonnebloemolie
scheutje azijn of citroensap
zout en peper

Verwarm de olie in een hapjespan op een middelmatig vuur.

Fruit de ui een minuutje of tot ie glazig ziet, voeg daarna de gember, knoflook en rode peper toe. Fruit zachtjes mee.

Voeg de groenten toe in volgorde van hardheid: wortel, boontjes, paprika, bak ze even mee.

Voeg de tomaten toe en laat alles op een zacht vuur tot een dikke saus worden. De groenten mogen nog wel ‘beet’ hebben.

Voeg de ananas toe en de garnalen.

Voeg een scheut azijn of citroensap toe. Als de garnalen roze kleuren zijn ze gaar.

Voeg ten slotte nog de bosuitjes toe en verwarm niet langer dan een minuut mee.

Proef. Voeg zout en peper toe en beoordeel of er nog een schepje suiker of een scheutje azijn of citroensap bij moet. Je kunt ook de sap van de ananas uit blik gebruiken.

Tips:

Je kunt ook stukjes witte vis gebruiken in plaats van garnalen.

Proef de verse ananas eerst: als ie iets zuur is kun je wat meer suiker toevoegen aan de saus.

Varieer gerust met de groenten

Lekker met witte rijst, gezond met zilvervliesrijst.

Heb jij dat soms ook…: dat je door je foto’s scrolt en die ene foto niet kunt vinden waarvan je zeker weet dat je hem hebt. Maar waar had je die nou bij opgeslagen? Was het een WhatsApp foto? Of kwam ie van je eigen camera? Was het nou vorig jaar of toch nog dit jaar. Je moet hem echt hebben.

Heb jij dat soms ook dat je door je e-mails scrolt, ja die van je team, waarin jullie overleggen over wanneer je wat zou doen… Wat was ook alweer jouw taak? Waar stond dat nou, in de mail van je teamleider, of juist is die van je collega, of had je zelf die mail verzonden? Je klikt er eerst een hoop aan voor je de juiste email gevonden hebt.

Heb je er trouwens wel eens bij stil gestaan dat al die foto’s en al die e-mails ergens in de lucht opgeslagen liggen? Die lucht, dat is natuurlijk niet ergens tussen de wolken. Maar dat zijn grote datacentra die ergens in het land staan. Die veel energie verbruiken en die steeds verder uitgebreid worden naarmate wij meer van het internet gebruik maken, naarmate wij meer foto’s maken en die op onze mobiel laten staan, naarmate wij meer e-mails versturen en ontvangen en ze in de inbox laten staan.

Daarom is het duurzaam om je mobiele telefoon en je computer regelmatig op te schonen en niet gebruikte documenten en foto’s weg te gooien. Toen ik daar zelf al een tijdje mee bezig was kreeg ik de tip van deze website:

Grootouders voor het klimaat

Hier wordt op een duidelijke manier uitgelegd hoe je een begin kunt maken met je digitale schoonmaak. Je vind er trouwens ook andere duurzame tips. Je hoeft niet perse een grootouder te zijn trouwens, om een digitale schoonmaakactie te houden. Maar nu ik er binnenkort één hoop te worden, vind ik het extra leuk om deze website aan te bevelen.

Mie Kuah is een soort Mie soep. Wat mij betreft een goed alternatief voor mie goreng als ik een keer wat minder olie wil gebruiken. In Mie Kuah zit vaak ook wat meer groente, afhankelijk van de kok.

En als je het in plant in je weekmenu kun je ook steeds een beetje groenten overlaten voor dit gerecht.

Het volgende recept is voldoende voor één persoon als hoofdgerecht of voor twee personen als soepje bij een boterham.

Ingrediënten

1 pakje Indo Mie of Yum-Yum

Gebruik wat groenten uit het volgende lijstje:
1 worteltje
1 handje boontjes
Een stukje witte kool
Een paar blaadjes paksoi
Een klein uitje
Een stukje rode peper of paprika
Een paar champignons
Wat maiskorrels
Een stukje prei

Gebakken uitjes

Bereiding

Snijd de groenten in kleine stukjes of reepjes. Kook de hardere stukjes groenten in 300 ml water in een pannetje voor 3 tot 4 minuten. Voeg de kruiden uit het zakje mie toe. Voeg de mie en de zachtere groenten toe. Kook nog 1- 1½ minuut. De mie en de groenten moeten niet te zacht zijn, in je kom gaart de mie nog na.

Doe de soep in een kom of verdeel over twee kommetjes, strooi er wat gebakken uitjes over.

Je kunt hier ook goed een ei doorheen klutsen tijdens het koken of een los ei koken, halveren en in de soep leggen.

Tip:
Yum Yum is een pakje mie met kruiden. Het ligt in de supermarkt in het schap bij de soepen. Het is in verschillende smaken verkrijgbaar. Ik gebruik graag de kippen variant.

Begin januari aten Kees en ik in een Javaans restaurantje op weg naar huis na onze vakantie. Het eten was lekker, de Javaanse kokkin een gezellige klets. Ze vertelde dat ze kookworkshops gaf. ‘Ah, ik zoek een kookworkshop in Makassar om te volgen’ zei ik. ‘Ik wil  nog eens leren om een lekkere mie goreng te maken.’ Toen bleek dat de kokkin de volgende dag naar Makassar zou komen. Een afspraak was snel gemaakt en nog een dag later stond ze in mijn keuken het recept voor mie goreng en nasi goreng uit te leggen. Ik vertelde haar van deze blog, dus zorgde ze ervoor dat we van elke stap een foto konden maken.

Hier deel ik haar recept van Javaanse mie goreng en de bijbehorende foto’s!

Ingrediënten:
2 wortels of 1 stuk winterpeen in smalle reepjes
1 struik paksoi in brede stroken
¼ witte kool in smalle reepjes
2 bosuitjes in ringen
1 sjalotje
3 teentjes knoflook
3 kemiri nootjes
1 stukje gember
300 gram eiermie
100 gr kippenvlees
2 eetlepels gebakken uitjes + 1 voor de versiering
½  blokje groentebouillon
¼ blokje paddenstoelen bouillon
Ketjap manis
Ketjap asin
Oestersaus
Sesam olie
Witte peper
Zout
Olie om in te bakken

Bereiding:

Snijd de groenten in reepjes of repen. Snijd het sjalotje de knoflook en de gember klein en wrijf het samen met de kemirinootjes in een vijzel tot een smeuïge pasta. Je kunt ook een blender gebruiken. Als je beiden niet hebt, snijd je alles heel fijn.

Kook de mie volgens de aanwijzing op de verpakking. 

Snijd het kippenvlees klein en kook het in een paar minuutjes gaar.

Verwarm wat olie in een grote wok of hapjespan op half hoog vuur. Laat de olie niet te heet worden. Voeg achtereenvolgens toe:
– de uienpasta, bak even al roerend
– de wortel, als die zacht is voeg je
– de kool en de paksoi toe, roer steeds tot de paksoi wat geslonken is,
– voeg daarna de kip en de gebakken uitjes toe.

Verkruimel de bouillonblokjes boven de pan. Schenk wat ketjap manis, ketjap asin, oestersaus en een heel klein beetje sesamolie over de groenten. Roer gelijk goed door elkaar.
Voeg de mie toe en roer met twee lange lepels het geheel goed door elkaar. Schud een paar keer met de witte peper boven de mie, voeg nog wat zout toe naar smaak.

Serveer in een voorverwarmde schaal en bestrooi met de bosuitjes en nog wat gebakken uitjes.

Lekker met kroepoek en komkommer.

Tips: 
*omdat je eigenlijk voortdurend moet roeren is het handig als alles van tevoren klaarstaat.
* draai het vuur even uit als je staat te hannesen met flesjes en potjes. Zo voorkom je dat iets aanbakt.
* laat gerust een ingrediënt weg dat je niet in huis hebt. Of voeg iets toe of vervang een ingrediënt.  Maak je eigen home-made-mie.